Величетврток 2023

Велики четврток или Величетврток — ден од Страдалната седмица. Според источното христијанство тој е шести ден од Страсната седмица, односно пет дена по Лазаровата сабота и четири по Цветници. А според западното христијанство тој е петти ден од страсната седмица, односно четири дена по Цветници.

На овој ден се прави спомен на светото миење на нозете, Тајната вечера, предавањето на страшните тајни, Првосвештеничката натприродна молитва, и самото предавство на Христос.

На овој ден рано наутро пред изгрејсонце, домаќинките ги бојадисуваат првите велигденски јајца. Најпрво каснуваат малку леб, се вртат кон исток, се прекрстуваат и ги бојат првите три црвени јајца. Првото јајце, божјаче, откако ќе се бојадиса се остава да го „фатат“ првите зраци од сонцето, а потоа се будат децата и со него на лицето им се прави „Црвено-бело“. Божјарчето се чува цела година, до наредниот Велики четврток, и само ова јајце не скапува! 

Cлиka  Nashemaalo art
 

Останатите јаца се бојадисуваат во различни бои и на различни начини, а еве кои се значењата на боите на велигденските јајца:

Црвена – божествена љубов, надеж

Жолта – светло среќа 

Кафена /Зелeна– среќа, пaри

Бела – чистота, зaштитa

Портокалова – издржливост и сила

Виолетова – пoодpжka, xpaвpocт

Сина – здравје

Цветници 2023

Цветници (Цветоносна недела или Врбица) e Xристијански подвижен празник во спомен на влегувањето на Исус Христос во Ерусалим, кога неговите ученици и симпатизери со цвеќе и врбови гранки, како и со својата облека му го постилале патот. Денот на празнување секогаш е една недела пред Велигден.

Наpoдни Oбичаи:

Во Македонија овој празник се празнува различно. На овој ден младите невести, девојките и девојчињата со кошници во рацете, одат на прошетка во селските ливади. Берат цвеќиња. Прават толку цветни кивчиња колку што има членови во нивната фамилија. Прават и една поголема китка за куќата која, по враќањето дома, ја оставаат пред домашната икона.

По берењето на цвеќињата и при правењето на китчињата, младите невести, девојките и девојчињата пеат:

Ајде Цвето на цвеќе, 

Лазаре Цвеќе да си береме, Лазаре, Китки да си китиме, Лазаре, 

Кому китка по китка, Лазаре,

На Лазара пет китки, Лазаре.

Младите невести, девојките и девојчињата со китките во раце пеат и други песни и играат.

Имендени:

На Цветници именден чекаат лицата кои ги имаат следниве имиња:

Цветан, Цветко, Цвета, Цветанка 
Трендафил
Каранфил
Роза
Ружа
Босилка
Невена
Јасмин, Јасмина
Виолета

ЛАЗАРЕВА САБОТА 2023

Ден пред Цветници верниците ја слават Лазарова сабота е ден како што уште се нарекува, празникот на Господовото влегување во Ерусалим. Се празнува во чест на воскресението на праведниот Лазар, кого Христос го врати од мртвите. Благодарение на овој настан многумина веруваа во Спасителот и неговите неверојатни способности. Во христијанството, воскресението на Лазар е едно од најпознатите чуда што ги направил Исус за време на неговото време на земјата.

Интересно е што Лазарева сабота се слави календарски не во исто време кога се случила историски. Всушност, воскресението на Лазар се случи два месеци пред Господовото влегување во Ерусалим, а не ден пред овој настан.

Лазарева сабота се паѓа на шестиот ден од шестата недела на Великиот пост, што значи дека нема фиксен датум. Во 2023 година верниците ќе го слават овој празник 8 Април. Следниот ден, 9 април, е Цветници, а Велигден ќе дојде точно една недела по него.

Настаните се опишани во Евангелието по Јован. Според него, Лазар бил праведен жител на Витанија (предградие на Ерусалим), чие семејство Христос често го посетувал и го нарекувал пријател. Лазар умре од тешка болест, а кога Спасителот можеше да дојде во неговата крипта, веќе поминаа четири дена од неговата смрт. „Лазаре, излези! – рече Христос и се врати во живот и излезе кај луѓето собрани околу гробната пештера, испреплетени во погребни плаштеници. Веста за чудото брзо се прошири низ целиот регион. Исус, влегувајќи во Ерусалим на мало магаре, толпата веќе го пречека како цар кој ја победил смртта. Гледајќи го ваквото обожавање на народот, првосвештениците решиле да го убијат Христа.

Според Библијата, воскреснатиот Лазар живеел уште 30 години, поради прогонство се преселил на Кипар, каде во чин епископ сите овие години ја проповедал христијанската вера.

Во меѓувреме, воскресението на Лазар не било единственото такво чудо што го направил Спасителот. Пред ова, Исус го воскресна од мртвите синот на една вдовица од градот Наин, како и единствената 12-годишна ќерка на Евреин, Јаир.

ИСТОРИЈА НА ПРАЗНИКОТ:

По неговата втора смрт на Кипар, Лазар бил погребан во близина на градот Китион, каде што бил епископ. Сега таму е градот Ларнака - неговото име доаѓа од зборот „ларнакс“, што значи „саркофаг“. Инаку, Витанија, каде што Христос го вратил својот пријател во живот, во чест на овој настан во византиската ера била наречена Лазарион.

На крајот на XNUMX век, моштите на праведниот човек беа пренесени во Константинопол, а на Кипар беше подигнат храм именуван по него. Во исто време, тие почнаа да го почитуваат праведниот Лазар многу порано, веќе од XNUMX век.

За време на црковните служби во Лазарова сабота, свештениците ја менуваат својата облека од црна во празнична бела. Сепак, овој ден сè уште паѓа за време на Великиот пост, така што секоја раскошна веселба во овој момент не е добредојдена. Во храната, пак, се обезбедува олеснување за верниците – дозволено е кавијар, растително масло и црвено вино.

НАРОДНИ ОБИЧАИ:

За време на доаѓањето на Христос во Ерусалим, луѓето кои веќе слушнале за неговите чуда, фрлале палмови гранки под нозете на Спасителот. Се разбира, немаше палми во нашата земја - тие беа заменети со расцутени врби.

Тие отидоа по нив токму во Лазарева сабота, за да имаат време да ги осветат следниот ден за време на богослужбата. Обично тие одеа до најблиските реки - во Москва, на пример, врбите и врбите растеа во изобилство на бреговите на Неглинка. Пред револуцијата, во саботата, на Црвениот плоштад беше отворена „аукција на палми“, каде што, сепак, се тргуваше не само со гранки од врба, туку и со икони, слатки и играчки.

Домаќините подготвија задоволства за неделниот празник: печеа палачинки од леќата и пити со риба, варени каша. А во Грција правеле и специјални слатки колачиња – „лазарчики“.

Табли имаше и во Лазарова сабота. Откако внеле врба во куќата, тие се обиделе лесно да ги удрат членовите на домаќинството со неа - се верувало дека тоа му ветува здравје цела година на секој „претепан“. И, исто така, погледнаа колку пупки веќе процветаа на врбата. Ако е во изобилство, годината ќе биде не само плодна, туку и богата со радосни настани.

Приказната за Лазар и чудото што му е направено е една од најраните теми во христијанската уметност. Се наоѓа на сликите на најстарите катакомби и саркофази од век. Излегува дека тие почнале да го цртаат воскресението на праведниците уште пред да почнат да го слават овој настан исклучително редок случај.

Најголемите мајстори на сликарството во подоцнежните епохи се свртеа кон оваа евангелска приказна. Постојат слики за враќањето на Лазар во живот од Караваџо, Рембрант и Ван Гог.

Што е тоа Петолебие

Петолебие -- Во текот на Великиот пост, во петоците кога се чита Акатистот на Пресвета Богородица, верниците носат петолебие (пет лепчиња), вино, масло и пченица за благослов на семејството, градот и државата. Светите отци за Петолебието велат:

"Овој, пак, благословен леб има разни дарови, ја прекинува температурата, кога се прима со вода, ја прогонува секоја ужасна слабост, и кон рожба поттикнува". Слично зборува и свети Симеон Солунски: "На оној кој ги прима со вера (лебовите и виното), му пренесуваат благодат, исцеление и други дарови".

Во древната Црква ја следеа оваа пракса на благословување на леб или масло или вода за болните пред конечно да се формира таинството на Елеосвештение, како што го знаеме денес. Во молитвословот на Серапион, епископот Тмуитски (во Египет, од IV век) постојат две молитви кои се поврзуваат со 'различни дарови', 'секоја немоќ', душевно исцеление и телесно лекување, која доаѓа после примање на водата и лебот.

Се наведуваат молитвите: "Дарувај им на твоите созданија сила за исцеление, како и секој оган (температура) и секој демон и секоја болест преку пиењето и помазувањето да се отстрани, и да стане лек за исцелување и за лекување…",  та да се испрати од небесата сила исцелителна од Единородниот врз овој елеј, за да биде за исцеление на секоја болест и прогонување на секоја немоќ на сите кои се помазуваат (или го примаат), да биде лек за прогонување на секој демон, за отстранување на секој нечист дух, за протерување на секој лукав дух, за прогонување на секоја висока температура и треска и секоја болест, за добро и за простување на гревовите, за лек на животот и спасението, за здравје и исцеление на душата, на телото, духот, за совршена сила. Нека се исплаши, Владико, секое дејство сатанско, секој демон, секоја измама на непријателот, секоја рана, секоја напаст, секоја болка, секој удар или потрес или лукаво заплашување…".

Слична е и "молитвата за благословување на леб за исцеление на болните", која доаѓа од некои мали молитвослови (требници, евхологии), каде што лебот се благословува за душевно и телесно здравје и крепост, за да биде против секоја болест и закана за секој невидлив враг.

Значи, голем благослов е овој леб од петолебието, и треба да го примаме со вера. Но, да не го сведеме нашиот духовен живот само на обреди, туку должни сме како христијани да постиме, да се молиме, да се исповедаме, да се причестуваме, да доаѓаме редовно во црква, да бидеме почесто во друштво на ангелите и светителите кои се присутни во храмот, и тогаш сите обреди ќе дејствуваат на нас, ќе ни бидат за здравје и спасение. Амин.

Младенци 2023

Младенци e еден од поголемите Xристијански празници од пролетниот циклус каде што се слави споменот на четириесетте војници од Севастија кои маченички загинале за христовата вера. Младенци ги слават сопружниците во првата година од бракот, оние кои се венчале после 22 Mарт претходната година. Се верува дека „Какво е времето денес, такво ќе биде цела пролет“. Младенци секогаш паѓа во периодот на Великиот пост.

Во Македонија најпознат е обичајот Чет'рсе од Штип кој е прогласен за значајно културно наследство во Македонија.

Житијата за Светите четириесет маченици како и повеќето народни преданија за нив меѓусебно малку се разликуват, но во сите се зборува дека четириесетте војници од Севастија маченички загинале не откажувајќи се од христијанската вера. Во 320 година четириесет војници од еден полк во Севастија је одбиле наредбата да се поклонат пред римските идоли и да им принесат жртви. Кога изјавиле дека тоа го прават бидејќи веруваат во Исуса Христа најпрвин биле повикани кај градоначалникот и биле убедувани да се откажат од христијанството и да му се вратат на идолопоклонството, а кога тоа го одбиле биле затворени, мачени и изведени пред суд. Биле осудени цела ноќ да стојат во вода што смрзнува. Во близината имало бања со топла вода, а на војниците им било речено дека ако некој се предомисли и се откаже од Исуса Христа да појде во бањата каде што го чекаат топла вода и вкусни гозби. Но момчињата храбро ги издржувале страдањата, молејќи се на Исуса и меѓусебно храбрејќи се. Само еден од нив не можејќи да издржи во водата што смрзнувала тајно го напуштил базенот и се упатил кон бањата, но на самиот влез во неа починал.

Ноќта сите стражари заспале, само еден останал буден. Во еден момент тој забележал светли венци над главите на војниците и бидејќи бил христијанин веднаш влегол во водата молејќи го Бога и нему да му даде таков венец. И навистина набргу над сопствената глава забележал ист таков венец. Утрото измрзнатите војници ги натовариле на кола и ги одвеле надвор од градот каде што ги запалиле.